Ten poradnik jest dla osoby, która wychodzi z poradni ortopedycznej z zaleceniem „chodzić o kulach”, i dla opiekuna seniora, który po złamaniu lub endoprotezie uczy się chodzić na nowo. Wyjaśnia, czym różnią się kule łokciowe od pachowych, jak dobrać obejmę i uchwyt, jak ustawić wysokość, jak chodzić po płaskim i po schodach oraz co dopłaca NFZ.
W skrócie
- Kule łokciowe są podstawowym wyborem; pachowe stosuje się, gdy dłonie nie utrzymają uchwytu albo noga ma być całkowicie odciążona. O typie i liczbie kul decyduje lekarz lub fizjoterapeuta.
- Dobrze ustawiona kula ma uchwyt na wysokości nadgarstka przy swobodnie opuszczonej ręce; łokieć podczas podparcia jest lekko ugięty.
- Kule poruszają się razem z chorą nogą; na schodach w górę idzie najpierw zdrowa noga, w dół najpierw kule z chorą nogą.
- NFZ refunduje kule z kodami S.05.01–S.05.03 (limit 30, 140 lub 40 zł, udział własny 30%, raz na 3 lata); stopki gumowe to część zużywająca się, którą wymienia się samemu.
Kule łokciowe czy pachowe
Kula łokciowa ma uchwyt dla dłoni i obejmę na przedramię; ciężar ciała przenosi się przez rękę i nadgarstek. Jest uniwersalna, lekka i nie uciska pod pachą, dlatego stosuje się ją w większości sytuacji: po urazach, operacjach, w chorobach zwyrodnieniowych, u osób, które potrzebują asekuracji równowagi. Model z oferty Mobilex, aluminiowa kula łokciowa, ma regulację wysokości w zakresie 93–122 cm, miękką rączkę, element odblaskowy i udźwig do 150 kg; waży około pół kilograma.
Kula pachowa przenosi ciężar przez bok klatki piersiowej i dłoń; wybiera się ją, gdy pacjent nie może bezpiecznie obciążyć dłoni lub nadgarstka albo gdy rehabilitacja wymaga całkowitego odciążenia jednej nogi na dłuższy czas. Jest cięższa, mniej poręczna w domu i wymaga nauki, żeby nie wisieć na niej pachą. Odmianą dla osób ze słabym chwytem jest kula z podparciem na przedramieniu, w której przedramię leży na korytku; NFZ traktuje ją jako osobną pozycję. Którą wersję wybrać, ustala lekarz prowadzący lub fizjoterapeuta na podstawie tego, co wolno obciążać.
Jedna kula czy dwie
Dwie kule dają symetryczne podparcie i pozwalają w ogóle nie obciążać chorej nogi, jeśli lekarz tak zalecił; jedna kula asekuruje równowagę i częściowo odciąża. Jeśli używa się jednej, trzyma się ją w ręce po stronie zdrowej nogi: przy chorej prawej nodze kula jest w lewej dłoni. Liczbę kul i dopuszczalne obciążenie nogi (pełne, częściowe, zerowe) określa lekarz; to nie jest kwestia wygody.
Na co zwrócić uwagę przy wyborze
- Regulacja wysokości. Stopniowa, przyciskiem i pierścieniem zabezpieczającym, wystarcza w większości przypadków; w kuli z oferty Mobilex poluzowuje się pierścień, wciska przycisk, przesuwa dolną rurkę do wybranego otworu i dokręca pierścień. Zakres regulacji z karty trzeba porównać ze wzrostem użytkownika przed zakupem.
- Udźwig. Na karcie każdej kuli jest maksymalne obciążenie; dla modelu Mobilex to 150 kg. Osoba cięższa potrzebuje kul o wyższym udźwigu, nie „mocniejszego” chwytu.
- Uchwyt. Miękki, anatomicznie wyprofilowany uchwyt ma znaczenie przy użytkowaniu przez tygodnie i dłużej: mniej męczy dłoń i nie wyślizguje się. Przy kilku dniach po skręceniu kostki wystarczy prosty uchwyt.
- Obejma przedramienia. Zamknięta trzyma kulę na ręce, gdy dłoń jest zajęta (klucze, zakupy), ale przeszkadza przy grubej zimowej kurtce; otwarta łatwiej się zakłada i zdejmuje, za to kula częściej upada. Osobie starszej lub mniej sprawnej służy zwykle zamknięta, młodszej i aktywnej otwarta.
- Masa. Lżejsza kula mniej męczy przy dłuższym chodzeniu; część osób woli cięższą, bo daje im poczucie stabilności.
- Stopka. Gumowa stopka to część eksploatacyjna, która się ściera i traci przyczepność; stopki do kul mają różne średnice wewnętrzne (19 mm do kul łokciowych, 22 mm do pachowych i uchylnych) i trzeba dobrać je do rurki. Na zimę zakłada się nasadkę zimową z kolcami, którą zdejmuje się w pomieszczeniu.
Z praktyki: dwie osoby, dwie różne kule
Student po złamaniu kostki dostaje kule na sześć tygodni: prosty uchwyt, otwarta obejma, bo wsiada i wysiada z tramwaju i chce szybko odłożyć kulę. Osiemdziesięciolatka po endoprotezie biodra będzie chodzić o kuli przez miesiące: miękki uchwyt, zamknięta obejma, żeby kula nie spadła, gdy sięga do szafki, i zimowa nasadka na spacery. Ten sam wyrób, inna konfiguracja.
Jak ustawić wysokość kuli
- Stań prosto w butach, które nosisz na co dzień, z rękami swobodnie opuszczonymi wzdłuż ciała; ktoś drugi niech ustawi kulę obok stopy, nieco w bok i do przodu.
- Uchwyt kuli ma być na wysokości nadgarstka (fałdu skórnego między dłonią a przedramieniem). Przy pachowych górna część ma być nieco poniżej pachy, tak żeby ciężar szedł przez dłoń, a nie przez pachę.
- Gdy oprzesz się na uchwycie, łokieć ma być lekko ugięty, nie wyprostowany do końca ani nie zgięty pod kątem prostym.
- Sprawdź, czy przycisk regulacji zatrzasnął się w otworze i czy pierścień jest dokręcony; obie kule ustaw na tę samą wysokość.
- Po kilku dniach poproś fizjoterapeutę o sprawdzenie ustawienia; przy zmianie butów na zimowe sprawdź wysokość ponownie.
Zbyt wysoka kula unosi bark i męczy kark; zbyt niska pochyla tułów i obciąża plecy.
Jak chodzić o kulach
- Po płaskim. Kule stawia się razem z chorą nogą, na szerokość nieco większą niż biodra, i przenosi na nie ciężar w takim stopniu, jaki zalecił lekarz; potem dostawia się zdrową nogę. Kule i chora noga poruszają się w tym samym rytmie.
- Siadanie. Podejdź tyłem do krzesła, aż poczujesz je pod kolanami, obie kule weź do ręki po stronie chorej nogi, drugą ręką sięgnij do podłokietnika i usiądź, wysuwając chorą nogę do przodu.
- Wstawanie. Przesuń się na brzeg krzesła, kule w jednej ręce, druga na podłokietniku; wstań, przenosząc ciężar na zdrową nogę, i dopiero stojąc rozłóż kule do obu rąk.
- Schody w górę. Najpierw zdrowa noga na wyższy stopień, potem kule razem z chorą nogą. Jeśli jest poręcz, jedna ręka na poręczy, obie kule w drugiej.
- Schody w dół. Najpierw kule z chorą nogą na niższy stopień, potem zdrowa noga.
- Śliskie i nierówne podłoże. Krótsze kroki, kule bliżej ciała, zimą nasadki z kolcami; mokre kafelki w łazience to najczęstsze miejsce upadku z kulami w domu.
Techniki chodu z różnym obciążeniem uczy fizjoterapeuta.
Uwaga: kiedy kula to za mało
- Karta producenta zastrzega, że kule i laski nie są dla osób z silnymi zaburzeniami równowagi i dużą utratą siły mięśniowej; dla nich właściwym sprzętem jest balkonik lub rollator.
- Jeśli senior z kulą chwieje się przy odwracaniu, nie potrafi jednocześnie trzymać kuli i otworzyć drzwi albo upadł w ciągu ostatnich miesięcy, trzeba wrócić do fizjoterapeuty po zmianę sprzętu. Porównanie typów opisuje wpis Balkonik, chodzik czy rollator dla seniora.
Laska zamiast kuli
Laska daje mniejsze podparcie niż kula i służy osobom, które potrzebują asekuracji równowagi, a nie odciążenia nogi. Laska aluminiowa z regulacją długości ma zakres 78–100 cm i udźwig 100 kg; laska składana mieści się w torebce. Przy słabszej równowadze stosuje się laskę typu czwórnóg z czterema punktami podparcia, która stoi sama, gdy trzeba puścić uchwyt.
Co refunduje NFZ
| Wyrób | Kod | Limit | Udział własny | Kryterium | Jak często |
|---|---|---|---|---|---|
| Kula łokciowa ze stopniową regulacją | S.05.01 | 30 zł | 30% | trwała dysfunkcja chodu | raz na 3 lata |
| Kula łokciowa z podparciem na przedramieniu | S.05.02 | 140 zł | 30% | trwała dysfunkcja chodu i zaburzenia czynności chwytnej ręki | raz na 3 lata |
| Kula pachowa | S.05.03 | 40 zł | 30% | trwała dysfunkcja chodu | raz na 3 lata |
| Trójnóg albo czwórnóg | S.06.01 | 75 zł | 30% | trwała dysfunkcja chodu | raz na 3 lata |
Dane z rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie wykazu wyrobów medycznych wydawanych na zlecenie (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1038). Limity dotyczą jednej sztuki; przy dwóch kulach zlecenie obejmuje dwie. Kryterium „trwała dysfunkcja chodu” oznacza, że po skręceniu kostki czy krótkim unieruchomieniu kule kupuje się prywatnie; przy trwałej dysfunkcji zlecenie wystawia lekarz, w tym lekarz POZ, i realizuje się je w sklepie z umową z NFZ. Procedurę zlecenia elektronicznego opisuje wpis Wózek inwalidzki z refundacją NFZ; dla kul jest taka sama.
Najczęstsze pytania
Czy mogę używać kul po kimś z rodziny? Tak, jeśli zakres regulacji pasuje do wzrostu, udźwig do masy ciała, a stopki nie są starte; stopki wymienia się na nowe. Kule z pękniętą rurką, luźnym przyciskiem lub uszkodzoną obejmą wycofuje się z użycia.
Jak często wymieniać stopki gumowe? Gdy bieżnik jest starty, guma stwardniała albo stopka chwieje się na rurce. U osoby chodzącej codziennie na zewnątrz to zwykle kilka miesięcy; stopkę dobiera się do średnicy rurki kuli.
Czy kula łokciowa nadaje się po endoprotezie biodra lub kolana? Zwykle tak, o ile lekarz nie zalecił całkowitego odciążenia nogi i pacjent ma siłę w dłoniach; po operacji fizjoterapeuta na oddziale ustala liczbę kul, obciążenie i technikę chodu, a przy wypisie przekazuje te zalecenia.
Następny krok: zmierz wzrost w butach i masę ciała, sprawdź z lekarzem, czy noga ma być odciążona całkowicie, i z tą informacją wybierz kulę w kategorii pomoce orto/reha lub poproś doradcę Mobilex o pomoc w ustawieniu wysokości.