W skrócie: Według NSP 2021 w Polsce żyje 5,4 mln osób z niepełnosprawnością, czyli 14,3% ludności; w 2011 r. było ich 4,7 mln (12,2%). • Prawie dwie trzecie z nich ma orzeczenie; ponad jedna trzecia deklaruje ograniczenia bez orzeczenia. • Różnice między badaniami wynikają z definicji: niepełnosprawność prawna to orzeczenie, biologiczna to deklarowane ograniczenie w codziennych czynnościach.
Dlaczego jedna liczba nie wystarcza
Statystyka publiczna rozróżnia niepełnosprawność prawną (osoba ma orzeczenie o niepełnosprawności lub równoważne) i biologiczną (osoba deklaruje ograniczoną zdolność do wykonywania podstawowych czynności). Część osób należy do obu grup, część tylko do jednej. Dlatego liczby ze spisu, z ankietowych badań zdrowia i z badania aktywności ekonomicznej różnią się i nie można ich wprost porównywać; każda mierzy inną zbiorowość.
Wyniki NSP 2021 w liczbach
Dane GUS według stanu na 31 marca 2021 r., w porównaniu ze spisem z 2011 r.:
| NSP 2011 | NSP 2021 | |
|---|---|---|
| Osoby z niepełnosprawnością ogółem | 4 697 048 (12,2% ludności) | 5 447 548 (14,3% ludności) |
| w tym z prawnym potwierdzeniem (orzeczeniem) | 3 131 456 (66,7%) | 3 471 193 (63,7%) |
| w tym tylko biologicznie (bez orzeczenia) | 1 565 591 (33,3%) | 1 976 355 (36,3%) |
| Mężczyźni | 2 166 911 (46,1%) | 2 456 605 (45,1%) |
| Kobiety | 2 530 136 (53,9%) | 2 990 943 (54,9%) |
Wśród osób z orzeczeniem w 2021 r. 2 015 304 deklarowało jednocześnie ograniczenia biologiczne, a 1 455 889 miało orzeczenie bez deklarowanych ograniczeń w codziennych czynnościach. Liczba osób z orzeczeniem wzrosła o ok. 11%, liczba osób z niepełnosprawnością tylko biologiczną o ok. 26%. Kobiety stanowią większość w obu spisach, co wiąże się z dłuższym trwaniem życia i większym udziałem kobiet w starszych grupach wieku.
Źródło: GUS, „Ludność. Stan i struktura demograficzno-społeczna w świetle wyników NSP 2021″, Warszawa 2023 (PDF na stat.gov.pl); zestawienie na stronie Biura Pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych.
Co z tego wynika przy zaopatrzeniu w sprzęt
Rozróżnienie prawne–biologiczne przekłada się na dostęp do sprzętu. Refundacja NFZ wózków, balkoników czy pionizatorów zależy od zlecenia lekarza i kryteriów z wykazu wyrobów medycznych, nie od orzeczenia. Z kolei programy PFRON i karta parkingowa wymagają orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności. Blisko dwa miliony osób, które deklarują ograniczenia bez orzeczenia, mogą więc korzystać z refundacji NFZ, ale nie z dofinansowań PFRON, dopóki nie uzyskają orzeczenia.
Najczęstsze pytania
Ile jest osób niepełnosprawnych w Polsce?
Według NSP 2021: 5 447 548 osób, czyli 14,3% ludności, licząc osoby z orzeczeniem i osoby deklarujące ograniczenia. Samych osób z orzeczeniem jest 3 471 193.
Dlaczego spis podaje inną liczbę niż badanie aktywności ekonomicznej (BAEL) czy EHIS?
Bo mierzą różne zbiorowości: BAEL koncentruje się na osobach w wieku produkcyjnym z orzeczeniem, EHIS na deklaracjach zdrowotnych, spis obejmuje całą ludność w obu definicjach. Porównywać można tylko wyniki tego samego badania w różnych latach.
Czy do refundacji wózka potrzebne jest orzeczenie o niepełnosprawności?
Nie; refundacja NFZ opiera się na zleceniu lekarza i kryteriach z wykazu. Orzeczenie jest natomiast warunkiem dofinansowań PFRON i karty parkingowej; szczegóły we wpisach Wózek inwalidzki z refundacją NFZ i Karta parkingowa dla osoby z niepełnosprawnością.
Pełna oferta sprzętu do poruszania się: wózki inwalidzkie.