Określenie „osoba niesamodzielna” obejmuje sytuacje, które w ewakuacji wyglądają zupełnie inaczej. Inaczej wyprowadza się mieszkańca poruszającego się o własnych siłach, ale wolno, inaczej osobę leżącą po udarze, inaczej pacjenta ważącego 160 kg, a jeszcze inaczej osobę nieprzytomną przy zadymieniu i niedziałającej windzie.
O tym, czy ewakuacja jest wykonalna, decyduje dopasowanie metody i sprzętu do konkretnego przypadku oraz do konkretnego budynku. Ten przewodnik porządkuje typy sytuacji i wskazuje narzędzia właściwe dla każdej z nich. Podstawy prawne obowiązku opisaliśmy w artykule o ustawie o ochronie ludności i ewakuacji w placówce.
| Najważniejsze w 30 sekund • Dobór zaczyna się od trzech zmiennych: stan osoby, droga ewakuacyjna, liczba osób z personelu. • Pięć typowych sytuacji wymaga pięciu różnych rozwiązań. Jeden uniwersalny sprzęt nie istnieje. • Najczęstszy błąd to zakup przed pomiarem klatki schodowej. Sprzęt, który nie wjedzie na klatkę, jest bezużyteczny. • Placówka z pełnym przekrojem mieszkańców potrzebuje zestawu, nie jednego urządzenia. |
Trzy zmienne, od których zaczyna się dobór
• Stan osoby: czy utrzyma pozycję siedzącą, czy musi pozostać w pozycji leżącej, czy wolno nią poruszać przy podejrzeniu urazu kręgosłupa, jaka jest masa ciała.
• Droga ewakuacyjna: transport poziomy czy po schodach, w dół czy również w górę do strefy bezpiecznej, jaka jest szerokość biegu, kąt nachylenia i wielkość spoczników.
• Zasób ludzki: ile osób realnie uczestniczy w transporcie w danej chwili, ze szczególnym uwzględnieniem obsady nocnej.
Dopiero te trzy odpowiedzi wskazują właściwe narzędzie. Zakup dokonany bez tej analizy prowadzi najczęściej do sytuacji, w której placówka dysponuje sprzętem, ale nie może go użyć w swoim budynku.
Typ 1 – osoba, która usiądzie, ale nie zejdzie po schodach
Najczęstszy przypadek w domach opieki. Mieszkaniec utrzyma pozycję siedzącą, lecz nie pokona schodów. Narzędziem jest krzesło ewakuacyjne: składane, lekkie, obsługiwane przez jednego opiekuna, wyposażone w pasy i hamulce.
Kluczowe pytanie doboru dotyczy kierunku transportu. Klasyczne krzesło ewakuacyjne, na przykład LG EVACU Plus, zjeżdża po schodach wyłącznie w dół. Jeśli droga ewakuacji prowadzi w górę do strefy bezpiecznej albo obejmuje wiele kondygnacji, potrzebujesz schodołazu z napędem (typ 4).
Specyfikacja: LG EVACU Plus – udźwig 200 kg, masa 21 kg, maksymalny kąt schodów 39°, obsługa przez 1 opiekuna, wyrób medyczny klasy I (MDR 2017/745). Ograniczenie: kierunek jazdy po schodach wyłącznie w dół.
Typ 2 – osoba leżąca, której nie wolno przetaczać
Po urazie, udarze lub przy zaawansowanej niesamodzielności pacjent musi pozostać w pozycji leżącej, a przekładanie zwiększa ryzyko powikłań. Sprawdzają się tu nosze podbierakowe o konstrukcji rozdzielanej, wsuwane pod pacjenta z dwóch stron.
Specyfikacja: LG BAR SCOOP, nosze podbierakowe rozdzielane, udźwig 160 kg, regulacja długości w 4 pozycjach, masa około 8 kg, przezierność RTG, wyrób medyczny klasy I.
Typ 3 – osoba leżąca przy zadymieniu lub w ciasnej przestrzeni
Dym gromadzi się najpierw pod sufitem, więc transport prowadzi się możliwie nisko. Tam, gdzie przestrzeń jest ciasna, sztywne nosze się nie mieszczą. Rozwiązaniem jest mata ewakuacyjna, która pozwala przeciągnąć leżącą osobę po podłodze i po schodach, przy pasach stabilizujących utrzymujących ciało na materacu łóżka w bezpiecznej pozycji.
Specyfikacja: mata ewakuacyjna Petermann, udźwig 200 kg, przeciąganie po podłodze i po schodach, pasy w kształcie U, materiał bez lateksu, deklarowana przez producenta żywotność około 15 lat, wyrób medyczny z oznaczeniem UDI.
Typ 4 – wiele kondygnacji, brak zasilania lub cięższy mieszkaniec
Scenariusz, w którym samo krzesło i siła personelu przestają wystarczać: kilka pięter, winda wyłączona z powodu awarii zasilania albo alarmu pożarowego, mieszkaniec o dużej masie ciała. Narzędziem przydatnym w tej sytuacji moze być schodołaz gąsienicowy z napędem elektrycznym.
Decydują trzy cechy. Zasilanie akumulatorowe pozwala pracować przy braku prądu w sieci, a jedno ładowanie wystarcza na kilkanaście zjazdów z trzeciego piętra. Jazda w obu kierunkach umożliwia dotarcie do strefy bezpiecznej położonej wyżej. Tapicerka trudno zapalna ma znaczenie w scenariuszu pożarowym.
Specyfikacja: LG EVACU Plus EL 200, schodołaz gąsienicowy elektryczny, udźwig 200 kg, akumulator 36 V / 10 Ah (około 1200 stopni na jednym ładowaniu), jazda w dół i w górę, tapicerka trudno zapalna, obsługa przez 1 przeszkoloną osobę, oznakowanie CE, wyrób medyczny klasy I (MDR 2017/745). Ograniczenie: schody proste do 39°, minimalna szerokość biegu 720 mm; urządzenie nie jest przeznaczone do schodów krętych i spiralnych.
Typ 5 – osoba bariatryczna
Mieszkańcy o masie ciała powyżej 120-130 kg stanowią rosnącą grupę w placówkach opiekuńczych. Część popularnych krzeseł ewakuacyjnych ma limit, który w tej sytuacji zostaje przekroczony. Sprzęt o udźwigu 200 kg obejmuje w naszym portfolio krzesło EVACU Plus, schodołaz EL 200 i matę ewakuacyjną. Szerzej piszemy o tym w artykule o transporcie osoby bariatrycznej.
Zestawienie: typ sytuacji i właściwe narzędzie
| Sytuacja | Sprzęt | Obsada | Udźwig |
| Siedząca, zejście w dół | krzesło ewakuacyjne LG EVACU Plus | 1 osoba | 200 kg |
| Leżąca, bez przetaczania | nosze podbierakowe LG BAR SCOOP | 2 osoby | 160 kg |
| Leżąca, zadymienie, ciasno | mata ewakuacyjna | 1-2 osoby | 200 kg |
| Wiele kondygnacji, brak prądu, duża masa | schodołaz LG EVACU Plus EL 200 | 1 przeszkolona | 200 kg |
| Transport w pozycji siedzącej w wąskich miejscach | Alpha Carrier Seat Swing PM-4035 | do 5 osób | 180 kg |
Jeden typ sprzętu rzadko wystarcza
Placówka z realnym przekrojem mieszkańców zwykle nie zabezpiecza się jednym urządzeniem. Dom, w którym mieszkają zarówno osoby siedzące, jak i leżące, rozmieszczone od parteru po trzecie piętro, przy windzie wyłączanej w razie pożaru, potrzebuje zestawu: krzesła lub schodołazu do transportu w pozycji siedzącej oraz maty albo noszy do transportu w pozycji leżącej.
| Dobór dla konkretnej placówki • Analizujemy te same trzy zmienne w Twoim budynku i przypisujemy typy sytuacji do konkretnych osób i miejsc. • Efekt: rekomendacja zestawu sprzętu z liczbą sztuk i rozmieszczeniem. • Jak to działa: audyt prowadzimy telefonicznie. Wysyłamy arkusz, personel wykonuje kilkanaście pomiarów i kilka zdjęć telefonem, a my omawiamy je w rozmowie i rekomendujemy rozwiązanie. Nie czekasz na wolny termin wizyty. Przy dużych obiektach lub gdy w regionie pracuje nasz przedstawiciel, umawiamy spotkanie na miejscu. • Po dostawie szkolimy personel z obsługi sprzętu, na urządzeniach, które faktycznie stoją w Twoim budynku, i zostawiamy instrukcję używania po polsku. • → Zamów bezpłatny audyt ewakuacyjny na mobilex.pl/ewakuacja lub tel. 501 443 880. Audyt nie zobowiązuje do zakupu. |
Najczęstsze pytania
Jak ewakuować osobę leżącą? Bez przetaczania: noszami podbierakowymi o konstrukcji rozdzielanej albo, przy zadymieniu i w ciasnej przestrzeni, matą ewakuacyjną pozwalającą przeciągnąć osobę nisko przy podłodze, również po schodach.
Jak wynieść osobę z niepełnosprawnością po schodach, gdy nie działa winda? Krzesłem ewakuacyjnym w kierunku w dół albo schodołazem gąsienicowym z napędem elektrycznym, który pracuje na akumulatorze i pokonuje schody w obu kierunkach.
Jaki sprzęt do ewakuacji osoby bariatrycznej? Sprzęt o udźwigu odpowiadającym masie ciała mieszkańca, w praktyce często 200 kg. Taki parametr mają między innymi schodołaz EL 200, krzesło EVACU Plus i mata ewakuacyjna.
Ile sprzętu potrzebuje placówka? Liczba zależy od struktury mieszkańców, liczby kondygnacji i obsady zmian. Metodykę opisujemy w przewodniku Ile sprzętu ewakuacyjnego potrzebuje budynek.
Czy personel wymaga przeszkolenia? Tak. Każde z opisanych urządzeń ma instrukcję używania określającą sposób obsługi i ograniczenia. Po dostawie szkolimy personel z obsługi sprzętu na urządzeniach, które stoją w Twoim budynku, i zostawiamy instrukcję po polsku. Zespół powinien powtórzyć ten transport przy każdej zmianie, także nocnej.
„Osoba niesamodzielna” to w praktyce kilka różnych sytuacji transportu. Bezpłatne kompendium „Ewakuacja w obiekcie” porządkuje je podziałem na grupy: zejście z asekuracją, pozycja siedząca i pozycja leżąca, a każdej z nich przypisuje właściwy rodzaj wyposażenia. Poznaj podział na grupy A/B/C wg naszego ebooka – link do pliku otrzymasz po podaniu adresu e-mail.
Podstawa prawna i źródła
• Instrukcje używania producentów wymienionych wyrobów (parametry graniczne, udźwig, dopuszczalne nachylenie schodów)
• Rozporządzenie (UE) 2017/745 w sprawie wyrobów medycznych (MDR)
• Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz.U. 1991 nr 81 poz. 351, z późn. zm.)