Ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej obowiązuje od 1 stycznia 2025 r., a rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie ewakuacji ludności od czerwca 2025 r. Oba akty opisują, jak państwo i samorząd planują wyprowadzenie ludzi z zagrożonego obszaru. Dla domu pomocy społecznej, ZOL-u czy szpitala pytanie praktyczne brzmi jednak inaczej: czy z tego konkretnego budynku da się wyprowadzić wszystkich mieszkańców, także tych, którzy nie zejdą po schodach o własnych siłach.
Ten artykuł porządkuje trzy rzeczy: co wprowadziły nowe przepisy, gdzie w tym systemie znajduje się placówka i od czego zacząć przygotowanie ewakuacji, która ma szansę się udać.
Co wprowadziła ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej
Ustawa z 5 grudnia 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 1907) zastąpiła rozproszone przepisy o obronie cywilnej i zbudowała jeden system ochrony ludności obejmujący czas pokoju, kryzysu i wojny. Dla tematu ewakuacji istotne jest jedno założenie: ewakuacja ma być zaplanowana z wyprzedzeniem, a plany gotowe do uruchomienia.
Rozporządzenie Rady Ministrów z 30 maja 2025 r. w sprawie ewakuacji ludności oraz zabezpieczenia mienia (Dz.U. 2025 poz. 765) określa, jak te plany mają wyglądać i kto je sporządza.
Kto planuje ewakuację ludności
Obowiązek planowania rozporządzenie adresuje do organów samorządu terytorialnego:
- wójt, burmistrz, prezydent miasta – wskazuje obszary przewidziane do ewakuacji, ustala liczbę ewakuowanych, wyznacza szlaki komunikacyjne, środki transportu i miejsca przyjęcia, organizuje powiadamianie;
- starosta – koordynuje ewakuację na obszarze powiatu przez zespół do spraw koordynowania ewakuacji;
- wojewoda – koordynuje ewakuację na obszarze województwa i wyznacza kierunki ewakuacji.
Placówka opiekuńcza nie jest adresatem tych obowiązków. DPS nie sporządza gminnego planu ewakuacji ludności i nie znajdzie w ustawie o ochronie ludności nakazu zakupu konkretnego urządzenia. To rozróżnienie ma znaczenie praktyczne, bo zmienia odpowiedź na pytanie „od czego zacząć”.
Gdzie kończy się plan gminy, a zaczyna praca personelu
Plan gminny operuje na poziomie obszaru: trasy, transport zbiorczy, miejsca tymczasowego schronienia. Wszystkie te elementy dotyczą sytuacji, w której ewakuowani są już poza budynkiem.
Drogę z pokoju na drugim piętrze do wyjścia pokonuje personel placówki. Przy pożarze wykluczona jest winda, a w scenariuszu awarii zasilania winda nie działa. Wyniesienie mieszkańca leżącego, ważącego 120 kg albo niezdolnego do współpracy pozostaje zadaniem zespołu, który akurat jest na zmianie. Bez tego etapu plan zewnętrzny nie ma kogo przejąć.
Bezpieczna, prawidłowa i skuteczna – trzy warunki ewakuacji placówki
Przygotowanie placówki oceniamy według trzech kryteriów. Każde z nich odpowiada za inne ryzyko.
Bezpieczna – dla mieszkańca i dla personelu. Ewakuacja prowadzona siłą rąk, z chwytem improwizowanym na klatce schodowej, kończy się urazami po obu stronach. Przeciążenia kręgosłupa opiekunów to jedna z najczęstszych przyczyn absencji w placówkach opiekuńczych, a w warunkach realnego zagrożenia obciążenie jest wielokrotnie większe niż przy codziennym transferze.
Prawidłowa – czyli dopasowana do stanu zdrowia. Osoby po urazie kręgosłupa nie wolno przetaczać, pacjenta z zaburzeniami oddychania nie transportuje się w pozycji, która ten oddech utrudnia, a sprzęt trzeba stosować zgodnie z instrukcją producenta. Krzesło przeznaczone do transportu po płaskim nie służy do zjazdu po schodach.
Skuteczna – to znaczy wykonalna w czasie, jakim dysponujesz, przy personelu, który faktycznie masz. Procedura zakładająca czterech ratowników przy dwóch opiekunkach na zmianie nocnej nie jest wystarczająca.
Należy wszystkie trzy warunki uwzględnić, żeby ewakuacja się powiodła, a życie i zdrowie ludzi było niezagrożone.
Skąd wynika obowiązek zapewnienia możliwości ewakuacji
Podstawą, którą kontroluje Państwowa Straż Pożarna, są przepisy przeciwpożarowe. Art. 4 ust. 1 ustawy z 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej nakłada na właściciela, zarządcę lub użytkownika obiektu obowiązek zapewnienia osobom w nim przebywającym bezpieczeństwa i możliwości ewakuacji. Przepisy wykonawcze wymagają między innymi praktycznego sprawdzenia organizacji i warunków ewakuacji oraz utrzymania dróg ewakuacyjnych.
Ustawa o ochronie ludności osadza ten obowiązek w szerszym systemie i dokłada scenariusze kryzysowe. Nie tworzy go od zera. Wynikają z tego dwa wnioski. Twierdzenie „ustawa o ochronie ludności każe mi kupić krzesła ewakuacyjne” jest nieprecyzyjne. Twierdzenie „skoro ustawa mnie wprost nie zmusza, to temat mnie nie dotyczy” jest błędne, ponieważ odpowiedzialność za możliwość ewakuacji istniała wcześniej i obowiązuje nadal.
Od czego zacząć – pięć kroków
Przygotowanie zaczyna się od diagnozy, nie od zakupu.
- Ustal, kto z mieszkańców nie ewakuuje się samodzielnie – osoby leżące, poruszające się na wózku, o dużej masie ciała, z zaburzeniami orientacji. To określa skalę zadania.
- Zestaw to z budynkiem – liczba kondygnacji, obecność i dostępność windy, szerokość oraz kąt biegu klatek schodowych, spoczniki, drogi ewakuacyjne.
- Zestaw to z obsadą – ile osób pracuje na każdej zmianie, ze szczególnym uwzględnieniem nocy i weekendów.
- Sprawdź, czym dysponujesz – czy sprzęt pasuje do Twoich schodów i do masy ciała mieszkańców. Krzesło jadące wyłącznie w dół nie rozwiąże ewakuacji do strefy bezpiecznej położonej wyżej, a urządzenie o udźwigu 120 kg nie zniesie mieszkańca ważącego 160 kg.
- Udokumentuj – plan, przypisanie sprzętu do kondygnacji i pomieszczeń, przeszkolenie personelu, terminy przeglądów.
Dla specjalisty BHP i ppoż.: decydujące są wykonalność ewakuacji przy realnej obsadzie oraz dopasowanie sprzętu do biomechaniki transferu i geometrii dróg ewakuacyjnych (kąt i szerokość biegu schodów, spoczniki, promień skrętu). Status wyrobu medycznego klasy I (MDR 2017/745) daje przy tym audytowalną ścieżkę dokumentacji, której sprzęt bez tej kwalifikacji nie zapewnia.
Dobór sprzętu do budynku, mieszkańców i obsady
Sprzęt jest narzędziem, które ma umożliwić mieszkańcom i personelowi opuszczenie zagrożonego terenu. Dobiera się go do trzech zmiennych ustalonych w diagnozie: stanu osób, geometrii budynku i liczebności zespołu.
Dlatego proponujemy zacząć od bezpłatnego audytu ewakuacyjnego. Przechodzimy z Tobą mieszkańców, budynek i obsadę, mapujemy je na konkretne scenariusze (pożar, brak zasilania, transport osoby leżącej) i wskazujemy, jaki sprzęt, w jakiej liczbie i w jakich miejscach rozmieścić. Rekomendujemy wyroby medyczne z certyfikacją CE, dobierane z szerokiego portfolio, a nie jeden model.
→ Zamów bezpłatny audyt ewakuacyjny · Zobacz sprzęt do ewakuacji
Najczęstsze pytania
Czy DPS ma obowiązek przygotowania do ewakuacji? Tak. Obowiązek zapewnienia osobom przebywającym w obiekcie bezpieczeństwa i możliwości ewakuacji wynika przede wszystkim z przepisów przeciwpożarowych i odpowiedzialności podmiotu zarządzającego budynkiem. Ustawa o ochronie ludności umieszcza go dodatkowo w kontekście planowania kryzysowego.
Od kiedy obowiązują nowe przepisy? Ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej obowiązuje od 1 stycznia 2025 r. Rozporządzenie w sprawie ewakuacji ludności weszło w życie w czerwcu 2025 r.
Czy ustawa nakazuje kupić krzesła ewakuacyjne? Nie. Przepisy nie wymieniają konkretnych produktów. Wskazują natomiast, że ewakuacja osób przebywających w obiekcie ma być możliwa, a w budynku wielokondygnacyjnym bez odpowiedniego sprzętu wyniesienie osoby leżącej lub poruszającej się na wózku zwykle nie jest wykonalne.
Kto odpowiada za ewakuację mieszkańców DPS? Za gotowość placówki i za wyprowadzenie mieszkańców z budynku odpowiada jej kierownictwo. Za plan ewakuacji ludności z obszaru odpowiadają organy gminy, powiatu i województwa. W praktyce te dwa poziomy muszą się spotkać na progu budynku.
Czym różni się sprzęt ewakuacyjny będący wyrobem medycznym? Wyrób medyczny klasy I (MDR 2017/745, oznakowanie CE, system jakości wg ISO 13485) podlega reżimowi dokumentacji i nadzoru rynkowego.