Dyskusja o ewakuacji nabrała tempa wraz z wejściem w życie ustawy o ochronie ludności. W tym kontekście łatwo pominąć fakt starszy i dla zarządzającego budynkiem ważniejszy: obowiązek zapewnienia ludziom możliwości ewakuacji obowiązuje od dekad i dotyczy każdego obiektu – domu pomocy społecznej, hotelu, biurowca, szkoły i zakładu pracy. Jego źródłem są przepisy przeciwpożarowe oraz odpowiedzialność podmiotu zarządzającego obiektem.
Artykuł opisuje, kto konkretnie odpowiada za to, żeby z Twojego budynku dało się wyprowadzić wszystkich obecnych, w tym osoby, które nie zejdą po schodach samodzielnie.
| Najważniejsze w 30 sekund • Obowiązek wynika z art. 4 ustawy o ochronie przeciwpożarowej i obowiązuje od dekad, niezależnie od ustawy o ochronie ludności. • Odpowiada właściciel, zarządca lub użytkownik obiektu, a wobec pracowników dodatkowo pracodawca. • Podmioty publiczne mają drugą podstawę: art. 6 ustawy o zapewnianiu dostępności. • Próbna ewakuacja: co 2 lata w obiektach z ponad 50 stałymi użytkownikami, co roku w szkołach i internatach. Zgłoszenie do PSP na tydzień wcześniej. |
Podstawa: art. 4 ustawy o ochronie przeciwpożarowej
Ustawa z 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej w art. 4 ust. 1 pkt 4 nakłada na właściciela, zarządcę lub użytkownika obiektu obowiązek zapewnienia osobom w nim przebywającym bezpieczeństwa i możliwości ewakuacji. Pozostałe punkty tego przepisu wymagają przestrzegania przeciwpożarowych wymagań techniczno-budowlanych, wyposażenia obiektu w sprzęt, przygotowania go do prowadzenia akcji ratowniczej oraz ustalenia sposobów postępowania na wypadek pożaru.
Sformułowanie „możliwość ewakuacji” odnosi się do osób przebywających w obiekcie, a nie do samej infrastruktury. Jeśli wśród tych osób są mieszkańcy leżący, poruszający się na wózku albo o ograniczonej sprawności, a w DPS-ie, szpitalu i hotelu bywają zawsze, to oznacza zdolność do ich wyprowadzenia, nie tylko istnienie klatki schodowej i oznakowania.
Druga podstawa dla podmiotów publicznych: ustawa o dostępności
Urząd, szkoła, uczelnia, biblioteka czy sąd mają jeszcze jeden obowiązek. Art. 6 ustawy z 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami wymienia wprost zapewnienie osobom ze szczególnymi potrzebami możliwości ewakuacji lub uratowania w inny sposób. Każdy podmiot publiczny składa co 4 lata raport o stanie zapewniania dostępności, w którym ten punkt trzeba opisać, a organy władzy publicznej wyznaczają dodatkowo koordynatora do spraw dostępności.
Kto odpowiada osobiście
Art. 4 ust. 1a ustawy pozwala przenieść te obowiązki umową cywilnoprawną na zarządcę lub użytkownika. Jeżeli takiej umowy nie ma, obowiązki ciążą na podmiocie faktycznie władającym obiektem. W praktyce wskazuje to konkretną osobę: dyrektora placówki, zarządcę nieruchomości, facility managera, właściciela hotelu.
Druga warstwa odpowiedzialności dotyczy pracodawcy. Art. 209¹ Kodeksu pracy nakłada na niego obowiązek wyznaczenia pracowników do wykonywania działań w zakresie zwalczania pożarów i ewakuacji oraz zapewnienia środków niezbędnych do ich przeprowadzenia. Obowiązek ten dotyczy każdego pracodawcy, niezależnie od wielkości zakładu, a w obiekcie, w którym pracują osoby z niepełnosprawnościami, obejmuje również je.
| Dla specjalisty BHP i ppoż.: obiekty przeznaczone dla osób o ograniczonej zdolności poruszania się, między innymi szpitale, DPS i żłobki, kwalifikowane są zwykle do kategorii zagrożenia ludzi ZL II, dla której wymagania ewakuacyjne i zakres praktycznego sprawdzenia bywają ostrzejsze i uzgadniane z PSP. Warunki techniczno-budowlane stanowią minimum architektoniczne i nie zastępują zdolności operacyjnej do transferu osoby leżącej po schodach przy wyłączonej windzie. |
Próbna ewakuacja jako test gotowości
Rozporządzenie MSWiA z 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (§17) wymaga praktycznego sprawdzenia organizacji i warunków ewakuacji:
- dla obiektów przeznaczonych dla ponad 50 osób będących ich stałymi użytkownikami, poza budynkami mieszkalnymi i obiektami zakwalifikowanymi do kategorii ZL IV: co najmniej raz na 2 lata;
- dla obiektów, w których cyklicznie zmienia się jednocześnie grupa powyżej 50 użytkowników, między innymi szkół, przedszkoli, internatów i domów studenckich: co najmniej raz w roku, w terminie do 3 miesięcy od dnia rozpoczęcia korzystania z obiektu przez nowych użytkowników;
- o terminie należy powiadomić komendanta powiatowego lub miejskiego PSP nie później niż na tydzień przed ćwiczeniem.
Próbna ewakuacja weryfikuje założenia planu. Często pokazuje, że procedura zakłada wyniesienie leżącego mieszkańca, do którego placówka nie ma ani sprzętu, ani wystarczającej liczby osób na zmianie. Lepiej, żeby ujawniło się to podczas ćwiczenia.
Co to oznacza dla poszczególnych typów obiektów
| Typ obiektu | Podstawa obowiązku | Newralgiczny punkt |
| DPS, domy opieki, domy seniora | przepisy ppoż. + system ochrony ludności | najwyższa koncentracja osób niesamodzielnych |
| Szpitale, ZOL, hospicja | przepisy ppoż. + specyfika pacjenta leżącego | transport bez przetaczania, ewakuacja pozioma |
| Hotele, biurowce, wysokościowce | przepisy ppoż. + odpowiedzialność zarządcy i pracodawcy | goście i pracownicy o ograniczonej mobilności na piętrach |
| Szkoły, uczelnie, urzędy | przepisy ppoż. + ustawa o dostępności | próbna ewakuacja co roku, raport o stanie dostępności |
| Zakłady pracy, obiekty przemysłowe | BHP + przepisy ppoż. | obowiązek pracodawcy wobec pracowników |
Wspólny mianownik jest jeden: w każdym z tych obiektów obowiązek dotyczy realnej ewakuacji osób, które nie ewakuują się samodzielnie.
Gdzie najczęściej powstaje luka
Problem sprowadza się zwykle do trzech elementów: osoby o ograniczonej mobilności na wyższych kondygnacjach, winda wyłączona podczas pożaru oraz sprzęt, którego brakuje albo który nie pasuje do budynku. Drzwi, gaśnice i oznakowanie zwykle są, ponieważ podlegają regularnej kontroli. Zdolność wyniesienia konkretnej osoby po schodach bywa nieprzetestowana.
Domykają ją narzędzia dobrane do sytuacji: krzesło ewakuacyjne dla osoby utrzymującej pozycję siedzącą, schodołaz z napędem tam, gdzie trzeba pokonać wiele kondygnacji lub jechać w górę, mata albo nosze podbierakowe dla osoby leżącej. Który sprzęt do której sytuacji, pokazujemy w przewodniku o metodach ewakuacji osób niesamodzielnych.
| Weryfikacja gotowości obiektu • Audyt obejmuje ten sam zakres, który weryfikuje próbna ewakuacja: ludzie, budynek, obsada. • Wskazujemy miejsca, w których ewakuacja realnie się zatrzyma, i rekomendujemy sprzęt z liczbą sztuk i rozmieszczeniem. • Jak to działa: audyt prowadzimy telefonicznie. Wysyłamy arkusz, personel wykonuje kilkanaście pomiarów i kilka zdjęć telefonem, a my omawiamy je w rozmowie i rekomendujemy rozwiązanie. Nie czekasz na wolny termin wizyty. Przy dużych obiektach lub gdy w regionie pracuje nasz przedstawiciel, umawiamy spotkanie na miejscu. • Po dostawie szkolimy personel z obsługi sprzętu, na urządzeniach, które faktycznie stoją w Twoim budynku, i zostawiamy instrukcję używania po polsku. • → Zamów bezpłatny audyt ewakuacyjny na mobilex.pl/ewakuacja lub tel. 501 443 880. Audyt nie zobowiązuje do zakupu. |
Najczęstsze pytania
Kto odpowiada za możliwość ewakuacji z budynku? Właściciel, zarządca lub użytkownik obiektu, zgodnie z art. 4 ustawy o ochronie przeciwpożarowej. Umowa cywilnoprawna może przenieść ten obowiązek na zarządcę lub użytkownika; bez umowy odpowiada podmiot faktycznie władający obiektem. Wobec pracowników odpowiedzialność ponosi dodatkowo pracodawca.
Czy hotel albo biurowiec musi mieć sprzęt do ewakuacji osób z niepełnosprawnościami? Obowiązek dotyczy zapewnienia bezpieczeństwa i możliwości ewakuacji wszystkim osobom w obiekcie, w tym o ograniczonej mobilności. Przepisy nie wymieniają konkretnego produktu, natomiast w budynku wielokondygnacyjnym bez odpowiedniego sprzętu wyprowadzenie takiej osoby zwykle nie jest wykonalne.
Co ile trzeba przeprowadzać próbną ewakuację? Co do zasady raz na 2 lata w obiektach z ponad 50 stałymi użytkownikami oraz raz w roku w obiektach ze zmiennymi użytkownikami, na przykład w szkołach. Termin zgłasza się do PSP z co najmniej tygodniowym wyprzedzeniem.
Czy ten obowiązek wynika z ustawy o ochronie ludności? Nie. Jego podstawą są przepisy przeciwpożarowe i odpowiedzialność podmiotu zarządzającego obiektem. Ustawa o ochronie ludności umieszcza ewakuację w szerszym systemie planowania kryzysowego, ale nie jest źródłem tego obowiązku.
Czy urząd i szkoła mają dodatkowe obowiązki? Tak. Podmioty publiczne obejmuje art. 6 ustawy o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami, który wymaga zapewnienia takim osobom możliwości ewakuacji lub uratowania w inny sposób. Realizację tego wymogu opisuje się w raporcie o stanie zapewniania dostępności.
Obowiązek ma konkretną podstawę prawną i konkretnego adresata. Bezpłatne kompendium „Ewakuacja w obiekcie” zbiera je w jednej tabeli: art. 4 ustawy o ochronie przeciwpożarowej, art. 6 ustawy o dostępności i art. 209¹ Kodeksu pracy: kto odpowiada, wobec kogo i kto to kontroluje. Pobierz zestawienie obowiązków i podstaw prawnych – link do pobrania bezpłatnego e-booka wyślemy na Twój e-mail.
Podstawa prawna i źródła
• Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz.U. 1991 nr 81 poz. 351, z późn. zm.), art. 4
• Rozporządzenie MSWiA z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów, § 17
• Ustawa z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami (t.j. Dz.U. 2024 poz. 1411), art. 6
• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, art. 209¹
• Rozporządzenie Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (kategorie zagrożenia ludzi)