Ten poradnik jest dla rodziny, która ma w domu osobę na wózku i schody bez windy, oraz dla opiekuna, który dziś znosi podopiecznego na rękach. Wyjaśnia, jakie są rozwiązania na schody i kiedy schodołaz jest właściwym, jak różnią się schodołazy gąsienicowe, kroczące i z krzesełkiem, które wymiary klatki schodowej trzeba zmierzyć przed wyborem, czego wymaga producent od operatora i jak sfinansować zakup z PFRON.
Najważniejsze w 30 sekund
- Schodołaz jedzie po stopniach, więc działa w budynkach, gdzie windy ani platformy nie da się zamontować; obsługuje go zawsze druga osoba.
- Gąsienicowy wozi osobę razem z jej wózkiem i jest stabilny na prostych schodach; kroczący jest lżejszy, wjeżdża na kręte klatki, ale wymaga od operatora więcej wyczucia; z krzesełkiem przewozi osobę bez wózka.
- O wyborze decydują trzy pomiary: szerokość biegu, wymiary podestu i nachylenie schodów. Model, który nie zmieści się na klatce, jest bezużyteczny.
- PFRON dofinansowuje likwidację barier architektonicznych do 95% kosztów; wniosek składa się w PCPR lub przez SOW przed zakupem.
Schody bez windy: jakie są opcje
Osoba, która nie pokona schodów samodzielnie, ma w praktyce cztery drogi. Winda lub platforma pionowa dla wózków wymaga miejsca, pozwoleń i przebudowy; w blokach i kamienicach rzadko wchodzi w grę. Krzesełko schodowe na szynie przy ścianie obsłuży osobę, która sama przesiądzie się z wózka, ale nie przewiezie wózka i zajmuje bieg schodów na stałe. Rampy rozwiązują problem kilku stopni przy wejściu lub progu, nie całego piętra; piszemy o nich we wpisie Rampy i podjazdy dla niepełnosprawnych. Schodołaz jest jedynym rozwiązaniem, które nie ingeruje w budynek, daje się przewieźć do innego budynku i działa na istniejących schodach; jego ceną jest to, że zawsze potrzebuje operatora.
Trzy rodzaje schodołazów
Gąsienicowy jedzie po krawędziach stopni na gumowych gąsienicach. Wózek z pasażerem mocuje się do platformy, a operator prowadzi urządzenie drążkiem. Gąsienice dają równomierny, przewidywalny ruch; pasażer nie musi nic robić, a operator nie balansuje całym zestawem. W Mobilex to rodzina LG 2004: wersja standardowa (58–59 kg, udźwig 130 lub 150 kg, elektrycznie wysuwane koła do manewrowania na płaskim), LG 2004 BASIC (lżejsza o ok. 10 kg, małe koła manewrowe), LG 2004 z rampami (długie rampy i adapter do wózków aktywnych w standardzie, ale wymaga szerszej klatki) oraz LG 2004 T-LIFT z wymiennymi platformami, w tym wysoką pod wózki elektryczne i multipozycyjne, o udźwigu 300 kg dla wózka z pasażerem.
Kroczący zamiast gąsienic ma „stopki”, które po kolei opierają się o kolejne stopnie i unoszą urządzenie. Jest lżejszy i węższy, więc wjeżdża na kręte klatki w starych kamienicach, ale podczas kroku operator utrzymuje równowagę zestawu, co wymaga siły i wprawy. Modele do własnego wózka pasażera: GECKO z systemem antywywrotnym i trybami automatycznymi oraz S-MAX z płozami SDM7, który waży 22 kg i mocuje się do wózka pasażera.
Z krzesełkiem przewozi osobę bez wózka: pasażer przesiada się na wbudowane siedzisko, a wózek znosi się osobno albo zostaje na dole. To rozwiązanie dla osób, które potrafią siedzieć, oraz dla klatek, na które nie wjedzie zestaw schodołaz plus wózek. Kroczące z krzesełkiem: LG 2020 (rozkładany na trzy części do bagażnika, wjeżdża na klatkę o szerokości od 58 cm), GECKO SEAT i lekki C-MAX (33,4 kg, schody kręte i pochylnie). Gąsienicowy z krzesełkiem: LG EVACU Plus EL 200, który waży 31,8 kg, składa się do 25 cm wysokości, wozi do 200 kg i ma ognioodporną tapicerkę, bo jest zaprojektowany także do ewakuacji.
Zestawienie: który typ na którą klatkę
| Gąsienicowy (LG 2004) | Kroczący do wózka (GECKO, S-MAX) | Kroczący z krzesełkiem (LG 2020, C-MAX) | Gąsienicowy z krzesełkiem (LG EVACU Plus EL) | |
|---|---|---|---|---|
| Pasażer jedzie | na własnym wózku ręcznym | na własnym wózku | na siedzisku urządzenia | na siedzisku urządzenia |
| Min. szerokość biegu | 77 cm (BASIC/standard), 93 cm (z rampami) | 55–62 cm | 58 cm (LG 2020) | 72 cm |
| Min. podest | 98×98 cm (L) | 85×85 / 98×98 cm (L) | 70×70 cm | 110×130 cm (L) |
| Maks. nachylenie | 35° | 50° | wysokość stopnia do 23 cm (LG 2020), 21 cm (C-MAX) | 39° |
| Udźwig | 130/150 kg | 160–180 kg | 140–160 kg | 200 kg |
| Masa urządzenia | 48–59 kg | 22–62 kg | 33–51 kg | 31,8 kg |
| Schody kręte | nie | tak, po sprawdzeniu wymiarów | tak (C-MAX), z zakrętami (LG 2020) | nie |
Wartości pochodzą z kart produktów; przed zakupem porównuje się je z pomiarem konkretnej klatki. Dla placówek i ewakuacji dobór opisują osobno wpisy Krzesło ewakuacyjne czy schodołaz i Ewakuacja osób niesamodzielnych: metody i dobór sprzętu.
Trzy pomiary, od których zależy wszystko
- Szerokość biegu schodów mierzona między ścianą a balustradą w najwęższym miejscu, z uwzględnieniem grzejników i skrzynek. Karta każdego schodołazu podaje minimalną szerokość klatki.
- Podest, czyli miejsce, na którym operator zawraca z urządzeniem między biegami. Karty podają minimalne wymiary dla podestu w kształcie litery L (zakręt) i U (nawrót). Za mały podest to najczęstszy powód, dla którego schodołaz kupiony „na oko” nie działa.
- Nachylenie i wymiary stopni. Schodołazy gąsienicowe pracują do 35° (LG 2004) lub 39° (EVACU), kroczące do 50° (GECKO), ale z ograniczeniem wysokości stopnia (10–24 cm) i minimalnej głębokości (18–20 cm). LG 2004 ma wskaźnik nachylenia z polem zielonym i czerwonym; na czerwonym instrukcja zakazuje jazdy.
Do tego dochodzą warunki z instrukcji: schody nie mogą być pokryte dywanem ani wykładziną, mokre, śliskie ani uszkodzone na krawędziach; schodołazy gąsienicowe LG nie jeżdżą po schodach spiralnych ani po klatkach z trójkątnymi podestami; EVACU Plus EL jest przewidziany tylko do schodów wewnętrznych lub zadaszonych.
Z praktyki: pomiar, który oszczędza pieniądze
Doradca Mobilex przyjeżdża na klatkę z taśmą i, jeśli to możliwe, z urządzeniem. W kamienicy z krętą klatką o szerokości 65 cm odpada każdy gąsienicowy; zostaje kroczący z krzesełkiem albo GECKO. W bloku z prostymi biegami i podestem 100×100 cm LG 2004 wjedzie bez problemu, a pasażer zostanie we własnym wózku. Ten sam dom, inne schody, inny sprzęt.
Kto obsługuje schodołaz i co mówi instrukcja
Schodołaz nie jest sprzętem „samoobsługowym”. Instrukcje Antano są jednoznaczne: operator ma mieć ukończone 18 lat, przejść szkolenie, rozumieć instrukcję i być fizycznie zdolny do kontrolowania masy urządzenia z pasażerem; podczas jazdy trzyma obie ręce na drążku i nie zostawia pasażera bez nadzoru. Pasażer siedzi wyprostowany, z głową i ramionami na oparciu, zapięty pasami; jeśli nie utrzymuje pozycji, stosuje się dodatkowe pasy do oparcia. Operator i pasażer nie noszą długich szali ani luźnych ubrań, które mogą wkręcić się w mechanizm.
W praktyce oznacza to, że w domu jeden stały opiekun uczy się obsługi podczas szkolenia przy dostawie i ćwiczy pierwsze przejazdy bez pasażera. Jeśli opiekun jest drobnej budowy, bezpieczniejszy będzie schodołaz gąsienicowy (który sam utrzymuje równowagę) albo kroczący z trybem automatycznym i systemem antywywrotnym, jak GECKO, niż klasyczny kroczący.
Uwaga: czego nie wolno
- Nie wolno używać schodołazu na schodach spiralnych, mokrych, pokrytych dywanem ani z ukruszonymi krawędziami.
- Nie wolno przewozić osoby na wózku, którego model nie został potwierdzony przez serwis jako kompatybilny; przy zmianie wózka trzeba sprawdzić dopasowanie ponownie.
- Nie wolno jechać, gdy wskaźnik nachylenia jest na czerwonym polu, ani zostawiać urządzenia z pasażerem bez nadzoru.
- Przy awarii w połowie schodów naciska się STOP; EVACU ma mechaniczny zjazd awaryjny, a ręczne przeniesienie krzesła wymaga według instrukcji dwóch lub trzech osób.
Zasięg, ładowanie, konserwacja
Karty podają zasięg w piętrach lub stopniach dla określonej masy pasażera: LG 2004 pokona na jednym ładowaniu 26–27 pięter przy pasażerze 80 kg i 18–22 przy 130 kg, z rezerwą na 4 piętra po zapaleniu wskaźnika; LG 2020 ok. 64 pięter w górę przy 80 kg; EVACU Plus EL do 1200 stopni. Ładowanie trwa 8 godzin (LG 2004, LG 2020) lub 5 godzin (EVACU), ze zwykłego gniazdka. Instrukcje przewidują comiesięczne czyszczenie kół i gąsienic przez użytkownika oraz roczny przegląd ogólny (hamulce, gąsienice, śruby, panel sterowania), a przy rzadkim użyciu ładowanie akumulatora co najmniej raz w miesiącu. Przeglądy i naprawy wykonuje serwis Mobilex, autoryzowany dla marek Antano i AAT.
Ile to kosztuje i skąd wziąć pieniądze
Schodołaz jest wydatkiem rzędu wózka elektrycznego, dlatego większość zakupów domowych idzie przez dofinansowanie PFRON na likwidację barier architektonicznych: do 95% kosztów przedsięwzięcia, nie więcej niż piętnastokrotność przeciętnego wynagrodzenia, z wkładem własnym co najmniej 5%, raz na rok. Wniosek składa się w PCPR lub przez system SOW przed zakupem; PFRON nie zwraca kosztów poniesionych przed zawarciem umowy. Procedurę krok po kroku opisuje artykuł Dofinansowanie PFRON na likwidację barier architektonicznych.
Najczęstsze pytania
Czy schodołaz można obsługiwać samemu, bez drugiej osoby? Nie. Każdy schodołaz prowadzi operator idący po schodach; pasażer siedzi. Osoba na wózku nie może być jednocześnie operatorem.
Czy schodołaz gąsienicowy wjedzie na kręte schody w kamienicy? Instrukcja LG 2004 wyklucza schody spiralne i klatki z trójkątnymi podestami; na krętych klatkach pracują schodołazy kroczące (GECKO, C-MAX, LG 2020), po sprawdzeniu szerokości biegu, głębokości stopni i wymiarów podestu.
Czy mój wózek elektryczny wjedzie na schodołaz? Na standardowy LG 2004 nie; jest przewidziany do wózków ręcznych. Do wózków elektrycznych i multipozycyjnych służy LG 2004 T-LIFT z wysoką platformą (udźwig 300 kg dla wózka z pasażerem). Dopasowanie konkretnego wózka potwierdza serwis.
Ile waży schodołaz i czy da się go przewieźć samochodem? Od 22 kg (S-MAX) i 31,8 kg (EVACU Plus EL, składany na płasko) przez 33–51 kg (C-MAX, LG 2020 rozkładany na trzy części) do 48–59 kg (LG 2004, moduł napędowy i dyszel osobno). Lżejsze modele mieszczą się w bagażniku; LG 2004 też, ale po rozłożeniu i w dwie osoby.
Jak długo trwa ładowanie i ile pięter zrobię na jednym? Ładowanie 5–8 godzin zależnie od modelu, zwykle przez noc. Zasięg: od kilkunastu pięter przy ciężkim pasażerze (LG 2004 przy 130 kg) do ponad 60 pięter (LG 2020 przy 80 kg). Wskaźnik rezerwy zostawia zapas na 3–4 piętra.
Następny krok to pomiar klatki: zmierz szerokość biegu, podest i policz stopnie, zrób zdjęcia i prześlij doradcy Mobilex albo umów prezentację na miejscu. Dopiero wtedy ma sens wybór z kategorii schodołazy i wniosek do PCPR.