Skip to content
info@mobilex.pl        501 443 880        Panel B2B

Odleżyny u osoby leżącej: jak zapobiegać w domu i jaki sprzęt pomaga

Przedstawiamy poradnik dla opiekuna, który zajmuje się w domu osobą leżącą po udarze, złamaniu lub w zaawansowanej chorobie i chce uniknąć odleżyn, oraz dla rodziny, która właśnie zauważyła pierwsze zaczerwienienie na pięcie lub kości krzyżowej. Artykuł pokazuje, co opiekun może zrobić bez sprzętu, jaki sprzęt odciąża poszczególne części ciała i w którym momencie trzeba wezwać pielęgniarkę.

Trzy rzeczy do zapamiętania

  • Odleżyna zaczyna się od ucisku na kość; profilaktyka to regularna zmiana pozycji, sucha skóra i odciążenie miejsc, w których kość leży tuż pod skórą.
  • Sprzęt dzieli się według miejsca: materac pod całe ciało, ochraniacz pod piętę, poduszka pozycjonująca pod plecy i między nogi, poduszka na siedzisko wózka. Jeden produkt nie załatwia wszystkiego.
  • Nieblednące zaczerwienienie, pęcherz lub rana to moment na pielęgniarkę lub lekarza; opatrunków nie dobiera się samodzielnie.

Gdzie powstają odleżyny i dlaczego akurat tam

Miejsca ryzyka to te, w których kość leży płytko pod skórą i cały ciężar ciała opiera się na niej: kość krzyżowa i ogonowa u osoby leżącej na plecach, pięty, biodra u leżącej na boku, łopatki, łokcie, potylica, a u siedzącej na wózku guzy kulszowe i kość ogonowa. Skóra w tych miejscach nie ma warstwy tłuszczu i mięśni, która rozłożyłaby nacisk.

Do ucisku dochodzą dwa czynniki, o których opiekunowie zapominają. Pierwszy to siły ścinające: gdy pacjent zsuwa się w dół na podniesionym wezgłowiu, skóra „zostaje” na prześcieradle, a kość przesuwa się pod nią. Drugi to wilgoć: pot, mocz i nieosuszona skóra po myciu rozmiękczają naskórek. Dlatego profilaktyka to nie tylko obracanie, ale też sposób układania i pielęgnacja.

Co opiekun robi codziennie bez sprzętu

  • Zmiana pozycji według harmonogramu. Częstotliwość ustala pielęgniarka opieki długoterminowej lub lekarz, bo zależy od stanu skóry, masy ciała i tego, czy pacjent sam się porusza. Opiekun prowadzi kartkę z godzinami i pozycjami (plecy, bok lewy, bok prawy), żeby nie polegać na pamięci.
  • Codzienne oglądanie skóry. Przy porannej toalecie i wieczorem: pięty, kość krzyżowa, biodra, łokcie. Zaczerwienienie, które nie blednie po odciążeniu, to sygnał, nie „jeszcze nic”.
  • Sucha i czysta skóra. Mycie łagodnym środkiem, dokładne osuszanie przez przykładanie ręcznika, nie tarcie; zmiana podkładów i bielizny po każdym zabrudzeniu.
  • Bez zsuwania i ciągnięcia. Pacjenta przesuwa się na macie poślizgowej lub folii, nigdy nie ciągnie za ramiona po prześcieradle; wezgłowie podnosi się tylko na czas posiłku, jeśli pielęgniarka nie zaleci inaczej.
  • Jedzenie i picie. Odżywienie i nawodnienie wpływają na stan skóry; przy braku apetytu lub chudnięciu trzeba to zgłosić lekarzowi, a nie szukać rozwiązania w sprzęcie.

Z praktyki: zsuwanie się na podniesionym wezgłowiu

Rodzina podnosi wezgłowie łóżka rehabilitacyjnego, żeby pacjent oglądał telewizję. Po godzinie leży z pośladkami w połowie materaca, a kość krzyżowa przesunęła się po skórze o kilka centymetrów. Rozwiązanie: najpierw lekko unieść część pod kolanami, potem wezgłowie, a pacjenta podciągać wyżej na macie poślizgowej, nie za pachy.

Sprzęt według miejsca, które ma odciążyć

Całe ciało w łóżku. Materac zmiennociśnieniowy to nakładka z komór powietrznych i pompa, która naprzemiennie zmienia punkty podparcia; producent przeznacza go do profilaktyki odleżyn u osób leżących, a NFZ refunduje go z kodem S.04.01. Jak działa, jak ustawić pompę i jaki jest limit, opisuje osobny wpis Materac przeciwodleżynowy: jak działa, jaki wybrać i co refunduje NFZ. Materac nie odciąża pięt wystarczająco; pięta leży na nim nadal.

Pięty. Ochraniacz pięty to nadmuchiwana poduszka z kanałem na ścięgno Achillesa, która unosi piętę nad materac tak, że nie dotyka ona niczego. Seria Heel Up z oferty Mobilex ma trzy długości i warianty do różnych sytuacji: Heel Up FIX short z paskiem mocującym dla osób niespokojnych ruchowo i siedzących na wózku z nogami na podnóżku, FIX medium jako wersja podstawowa dla leżących, FIX long z podparciem podudzia po kolano, FIX max dla osób o większej masie ciała lub z obrzękami kończyn, AIR medium dla osób, które wstają i chodzą, oraz CUT medium z wycięciem pod przodostopie przy owrzodzeniach cukrzycowych stopy. Wersje podstawowe są dla jednego pacjenta, na maksymalnie 8 tygodni; wersje Multi-Patient z TPU wytrzymują pranie w 95 °C i służą kolejnym pacjentom w placówce.

Plecy, pośladki, między kolanami. All Up Universal to nadmuchiwana poduszka pozycjonująca 50 × 50 cm, którą kładzie się pod plecy przy ułożeniu na boku, pod pośladki albo między nogi; można ją złożyć na pół dla wyższego podparcia. Mniejszy All Up Elbow & Heel odciąża łokieć albo piętę. Do utrzymania pozycji na boku służą też piankowe kliny stabilizujące w dwóch długościach, w zmywalnym pokryciu.

Siedzisko. Osoba, która siedzi na wózku lub w fotelu, obciąża kość ogonową i guzy kulszowe. Seat All Tailbone ma wycięcie pod kością ogonową i dwie komory; poduszka bąbelkowa AG-DCM na siedzisko wózka ma profil 6 lub 10 cm, wersję z dwoma zaworami do niesymetrycznego ustawienia i własny kod refundacji S.03.01. Instrukcja Antano każe po napompowaniu usiąść, wsunąć dłoń między pośladki a poduszkę i spuszczać powietrze, aż odstęp wyniesie około trzech palców.

Uwaga: poduszki nadmuchiwanej nie pompuje się na twardo

  • Instrukcja Levabo dla serii Heel Up i All Up: po napompowaniu pięta lub inna część ciała ma być uniesiona około 25 mm nad podłoże (szerokość dwóch palców), a w Heel Up max 28–30 mm; poduszka ma pozostać miękka i elastyczna.
  • Wysokość uniesienia sprawdza się ręką codziennie; zbyt twarda poduszka przestaje odciążać.
  • W łóżku z barierkami bocznymi producent zaleca boczne wkładki siatkowe, żeby stopa w ochraniaczu nie zaklinowała się w barierce.
  • Ochraniacz i poduszka dla jednego pacjenta nie mogą trafić do kolejnej osoby; po 8 tygodniach wyrób się wymienia.

Sprzęt do zmiany pozycji, który chroni skórę i plecy opiekuna

Największe uszkodzenia skóry powstają podczas przesuwania. Mata poślizgowa z niskim tarciem między warstwami pozwala podciągnąć pacjenta wyżej lub obrócić go na bok bez ciągnięcia za skórę. Otwarta mata Caremaster z trzema uchwytami ma udźwig 200 kg i pranie w 90 °C; tańsza mata Blue Motion do 150 kg; duża mata Mobilex 278023 100 × 200 cm do 250 kg. Folia poślizgowa z rolki jest przeznaczona dla jednego pacjenta i wygodna, gdy trzeba często podkładać i wyjmować. Instrukcja Petermann przypomina, że matę po zmianie pozycji wyjmuje się spod pacjenta; nie służy do leżenia na niej.

Pas do transferu Alpha Holding Belt zakładany wokół talii daje opiekunowi uchwyty do unoszenia i sadzania bez chwytania za pachy; producent wyklucza jego użycie przy złamaniach kończyn dolnych. Techniki przesadzania i resztę sprzętu do transferu opisuje wpis Jak bezpiecznie przenosić osobę na wózku.

Kiedy przestaje to być sprawa opiekuna

Co widzisz Co zrobić
Skóra zaczerwieniona, blednie po odciążeniu Odciążyć miejsce, skrócić czas w tej pozycji, obserwować przy każdej zmianie
Zaczerwienienie nie blednie, skóra ciepła lub twarda Zgłosić pielęgniarce opieki długoterminowej lub lekarzowi POZ w ciągu dnia; nie smarować „na własną rękę”
Pęcherz, otarcie, pęknięcie naskórka Wizyta pielęgniarki lub lekarza; dobór opatrunku i częstotliwości zmian należy do nich
Rana z wysiękiem, zapach, gorączka Pilna konsultacja lekarska
Pacjent chudnie, nie je, ma biegunki Lekarz; profilaktyka sprzętowa tego nie zastąpi

Pielęgniarka opieki długoterminowej domowej, dostępna na zlecenie lekarza w ramach NFZ, ocenia ryzyko odleżyn, ustala harmonogram zmian pozycji i uczy opiekuna techniki. Warto o nią poprosić, zanim pojawi się pierwsza rana.

Najczęstsze pytania

Czy wystarczy sam materac przeciwodleżynowy, żeby nie było odleżyn? Nie. Materac zmienia punkty podparcia tułowia, ale pięty, łokcie i potylica nadal wymagają odciążenia, a skóra zmiany pozycji i pielęgnacji. Materac to jeden z elementów, nie całość.

Co podłożyć pod pięty, jeśli nie mam ochraniacza? Tymczasowo poduszkę pod podudzia tak, żeby pięty wisiały w powietrzu i nie dotykały materaca; nie podkłada się nic bezpośrednio pod samą piętę, bo to zwiększa ucisk. Ochraniacz robi to samo stabilnie przez całą noc.

Czy ochraniacz pięty można prać? Wersje podstawowe Heel Up: po spuszczeniu powietrza, w pralce lub ręcznie w 60–65 °C, bez suszarki i bez pary; przed użyciem wyrób ma być suchy. Wersje Multi-Patient wytrzymują 95 °C i dezynfekcję chemiczną.

Czy poduszka na wózek jest refundowana? Tak, poduszka przeciwodleżynowa pneumatyczna ma kod S.03.01 (limit 400 zł jednokomorowa, 500 zł wielokomorowa lub zmiennociśnieniowa, udział własny 30%, raz na 2 lata). Zlecenie wystawia lekarz, pielęgniarka lub fizjoterapeuta z uprawnieniami.

Następny krok: obejrzyj dziś wieczorem pięty i kość krzyżową podopiecznego, zapisz godziny zmian pozycji na kartce i poproś lekarza o skierowanie do pielęgniarki opieki długoterminowej. Sprzęt do odciążenia poszczególnych miejsc zbiera kategoria profilaktyka przeciwodleżynowa; doradca Mobilex pomoże dobrać rozmiar ochraniacza do długości podudzia.

Preferencje plików cookies

✕

Inne

Inne pliki cookie to te, które są analizowane i nie zostały jeszcze przypisane do żadnej z kategorii.

Niezbędne

Niezbędne
Niezbędne pliki cookie są absolutnie niezbędne do prawidłowego funkcjonowania strony. Te pliki cookie zapewniają działanie podstawowych funkcji i zabezpieczeń witryny. Anonimowo.

Reklamowe

Reklamowe pliki cookie są stosowane, by wyświetlać użytkownikom odpowiednie reklamy i kampanie marketingowe. Te pliki śledzą użytkowników na stronach i zbierają informacje w celu dostarczania dostosowanych reklam.

Analityczne

Analityczne pliki cookie są stosowane, by zrozumieć, w jaki sposób odwiedzający wchodzą w interakcję ze stroną internetową. Te pliki pomagają zbierać informacje o wskaźnikach dot. liczby odwiedzających, współczynniku odrzuceń, źródle ruchu itp.

Funkcjonalne

Funkcjonalne pliki cookie wspierają niektóre funkcje tj. udostępnianie zawartości strony w mediach społecznościowych, zbieranie informacji zwrotnych i inne funkcjonalności podmiotów trzecich.

Wydajnościowe

Wydajnościowe pliki cookie pomagają zrozumieć i analizować kluczowe wskaźniki wydajności strony, co pomaga zapewnić lepsze wrażenia dla użytkowników.