- Najpierw zasady: mówić, co się dzieje, pozwalać robić to, co podopieczny potrafi, i nie podejmować transferu, którego opiekun nie umie wykonać.
- Technika chroni plecy: ugięte kolana, proste plecy, ciężar blisko ciała, obrót stopami, nie tułowiem.
- Sprzęt dobiera się do możliwości podopiecznego: deska i pas, gdy siedzi stabilnie; dysk, gdy z asekuracją ustoi; podnośnik, gdy nie utrzymuje ciężaru na nogach.
Ten wpis jest dla opiekuna, który kilka razy dziennie przesadza bliską osobę z łóżka na wózek, z wózka na toaletę i do samochodu, i dla rodziny, która właśnie odbiera z oddziału kogoś, kto sam już nie wstanie. Opisuje zasady, które chronią obie strony, procedurę transferu krok po kroku i sprzęt dobrany do tego, ile sił ma podopieczny.
Cztery zasady, zanim dotkniesz wózka
- Mów, co robisz, i czekaj na zgodę. Osoba przenoszona ma wiedzieć, co się za chwilę wydarzy, gdzie będzie siedzieć i co ma zrobić ze stopami i rękami.
- Wspomagaj, nie wyręczaj. Jeśli podopieczny potrafi przesunąć się na brzeg łóżka, założyć hamulec albo przełożyć nogi, niech to zrobi, nawet jeśli trwa to dłużej. Każda zachowana czynność to mniej dźwigania dla opiekuna i więcej kontroli dla podopiecznego.
- Wymagaj współpracy na miarę możliwości. Objęcie opiekuna w pasie (nie za szyję), pochylenie się do przodu przy wstawaniu, oparcie stóp o podłogę: to ruchy, które zmieniają transfer z dźwigania w asekurację.
- Nie rób tego, czego nie umiesz. Instrukcje Petermann do każdego wyrobu transferowego stawiają warunek, że użytkownik nauczył się prawidłowo korzystać ze sprzętu i sam ocenia, jaki wyrób pasuje do sytuacji. Pierwszy transfer nową metodą robi się z fizjoterapeutą, pielęgniarką lub doradcą przy dostawie.
Technika, która chroni kręgosłup opiekuna
- Stań blisko podopiecznego, stopy szeroko, jedna nieco z przodu; ciężar, który jest daleko od ciała, obciąża odcinek lędźwiowy wielokrotnie bardziej.
- Ugnij kolana i biodra, plecy trzymaj proste; siła ma iść z nóg, nie z pleców.
- Nigdy nie skręcaj tułowia z obciążeniem; kierunek zmieniaj przestawiając stopy.
- Chwytaj za pas transferowy lub za biodra i miednicę, nie za pachy ani ramiona; chwyt pod pachy boli i uszkadza bark podopiecznego.
- Ruch ma być płynny i zapowiedziany („na trzy”); gwałtowny ruch to główne ryzyko upadku wymieniane w instrukcjach deski i maty.
- Zanim zaczniesz: wózek na hamulcu, podnóżki odchylone lub zdjęte, podłokietnik od strony łóżka zdjęty, droga wolna.
Transfer z łóżka na wózek krok po kroku
- Ustaw wózek pod kątem około ćwierć obrotu do łóżka, od strony silniejszej nogi podopiecznego, zahamuj, zdejmij podłokietnik i podnóżki od strony łóżka. Wysokość łóżka ustaw równo z siedziskiem wózka lub nieco wyżej.
- Pomóż podopiecznemu usiąść na brzegu łóżka ze stopami płasko na podłodze; przy osobie, która zsuwa się lub leży bezwładnie, użyj maty poślizgowej do przesunięcia na brzeg i wyjmij ją.
- Załóż pas transferowy wokół talii podopiecznego (lub swojej, jeśli podopieczny ma siłę w rękach), zapnij i sprawdź, czy nie przesuwa się po tułowiu.
- Jeśli podopieczny utrzyma ciężar na nogach z asekuracją: połóż dysk obrotowy na podłodze pod jego stopy, stań przed nim, chwyć pas, zblokuj jego kolana swoimi, poproś o pochylenie do przodu i wstań z nim na „trzy”. Obróć go na dysku o ćwierć obrotu i posadź na wózku.
- Jeśli podopieczny nie ustoi, ale siedzi stabilnie: wsuń deskę poślizgową pod pośladek od strony wózka (ostrożnie, żeby nie uszczypnąć skóry), drugi koniec oparty na siedzisku wózka. Trzymając pas, przesuwaj go po desce w kilku krótkich ruchach do przodu i w bok, aż usiądzie na wózku; wyjmij deskę.
- Jeśli podopieczny nie siedzi stabilnie ani nie utrzymuje tułowia: nie przenoś ręcznie. To sytuacja na podnośnik z podwieszką.
- Po transferze: popraw pozycję na wózku (biodra głęboko w siedzisku), załóż podłokietnik i podnóżki, zdejmij pas, jeśli nie będzie potrzebny do dalszej drogi.
Z praktyki: dlaczego ten sam transfer raz się udaje, a raz nie
Rano, po śniadaniu i lekach, podopieczny siada stabilnie i wstaje na dysku bez trudu. Wieczorem, zmęczony, osuwa się przy próbie wstania i opiekun ratuje sytuację plecami. Dobór metody robi się na najsłabszy moment dnia, nie na najlepszy: wieczorem deska zamiast dysku, a przy złym dniu rezygnacja z transferu i toaleta w łóżku.
Sprzęt według tego, co potrafi podopieczny
| Co potrafi podopieczny | Sytuacja | Sprzęt |
|---|---|---|
| Siedzi stabilnie, nie ustoi | łóżko–wózek, wózek–toaleta, wózek–fotel samochodu | deska poślizgowa + pas transferowy |
| Z asekuracją utrzyma się chwilę na nogach | łóżko–wózek, obrót przy toalecie | dysk obrotowy twardy + pas; przy słabych nogach pomoc do przenoszenia z pasem na nogi |
| Siedzi, ale trzeba go obrócić w miejscu | z brzegu łóżka do leżenia, obrót na krześle | dysk obrotowy miękki |
| Zsuwa się na wózku lub w fotelu | korekta pozycji kilka razy dziennie | mata RS z uchwytami |
| Leży, nie przesunie się sam | podciągnięcie w łóżku, obrót na bok | mata poślizgowa otwarta lub folia |
| Nie utrzymuje ciężaru na nogach ani tułowia | każdy transfer | podnośnik pacjenta z podwieszką |
| Ma siłę w rękach i nogach, ale boi się wstać | pionizacja i krótkie przejścia | podnośnik pionizujący lub pas na opiekunie |
Deska poślizgowa. Alpha Sliding Board jest giętka, ma 73 × 32 cm i udźwig 200 kg; podopieczny z siłą w rękach przesunie się po niej samodzielnie, bez pomocy. Węższa Blue Motion BM-5000 (150 kg) i deska Mobilex 240505 (130 kg) mają według instrukcji dopuszczalną przerwę między powierzchniami do 20 cm. Przeciwwskazanie z instrukcji Petermann: wszystkie diagnozy, które uniemożliwiają siedzenie.
Pas transferowy. Alpha Holding Belt w rozmiarach S, M i L, z klamrą i antypoślizgową warstwą od wewnątrz, ma udźwig 200 kg i wiele uchwytów; producent łączy go z dyskiem i deską jako jeden system. Instrukcja wymaga od podopiecznego stabilności tułowia i napięcia mięśni nóg, a wyklucza użycie przy złamaniach kończyn dolnych. Tańszy pas jednoosobowy PM-070 dociera się do obwodu talii i zapina na rzep; nadaje się do nauki. Osobie o słabych nogach pomaga pomoc do przenoszenia Magic z pasem obejmującym nogi, która blokuje kolana podczas wstawania.
Dysk obrotowy. Dysk twardy o średnicy 40 cm kładzie się na podłodze pod stopy osoby, która z asekuracją utrzyma się na nogach; dysk miękki 46 cm obraca osobę siedzącą na łóżku lub krześle. Mniejszy dysk Mobilex 278058 (37 cm, 130 kg) służy wyłącznie pod stopy w pozycji stojącej. Każda instrukcja powtarza: nie używać dysku samemu, bez asystenta.
Mata RS. Mata zapobiegająca ześlizgiwaniu z wózka jest uszyta z materiału, który w jedną stronę się ślizga, a w drugą stawia opór: opiekun podciąga podopiecznego za osiem uchwytów w głąb siedziska bez podnoszenia, a potem mata trzyma go na miejscu. Do podciągania w łóżku i obracania służy mata poślizgowa Caremaster, którą po użyciu wyjmuje się spod pacjenta.
Podnośnik. Gdy podopieczny nie utrzymuje ciężaru na nogach, ręczny transfer dwóch osób chwytem pod pachy jest ryzykowny dla wszystkich. Podnośnik z podwieszką, taki jak elektryczny ULISSE EL 150 CI (do 150 kg) albo hydrauliczny ULISSE AO bez zasilania, unosi osobę w podwieszce z łóżka i opuszcza na wózek, krzesło toaletowe lub fotel; dla osób o większej masie jest ULISSE EL 220. Podopiecznemu, który ma stawać do rehabilitacji, służy podnośnik pionizujący ULISSE VERTI CI z podporami podudzi i platformą na stopy.
Uwaga: czego nie wolno według instrukcji
- Nie przenosić na desce osoby, która nie utrzymuje pozycji siedzącej, i nie ciągnąć jej po desce gwałtownie.
- Nie używać pasa transferowego przy złamaniach kończyn dolnych; przy paraliżu wielopoziomowym tylko w połączeniu z dodatkowymi wyrobami.
- Nie używać dysku obrotowego bez asystenta i nie przekraczać udźwigu podanego na karcie.
- Nie zostawiać maty poślizgowej pod leżącym po zakończeniu przesuwania.
Najczęstsze pytania
Czy jedna osoba może bezpiecznie przesadzić dorosłego z łóżka na wózek? Tak, jeśli podopieczny siedzi stabilnie lub z asekuracją ustoi, a opiekun ma pas, deskę lub dysk i nauczył się ich używać. Jeśli podopieczny nie utrzymuje tułowia, jedna osoba nie powinna przenosić go ręcznie; potrzebny jest podnośnik.
Deska czy dysk: co wybrać na początek? Deska, jeśli podopieczny siedzi, ale nie wstaje; dysk, jeśli przy asekuracji utrzyma się na nogach kilka sekund. W większości domów przydają się oba, bo możliwości podopiecznego zmieniają się w ciągu dnia.
Jak dobrać rozmiar pasa transferowego? Według obwodu talii: Alpha Holding Belt ma rozmiary S (105 cm), M (120 cm) i L (155 cm) z regulacją; pas ma przylegać tak, żeby nie przesuwał się po tułowiu przy pociągnięciu. Pas jednoosobowy docina się do obwodu.
Czy sprzęt do transferu jest refundowany? Deski, pasy, dyski i maty nie są w wykazie NFZ. Podnośnik pacjenta może być dofinansowany przez PCPR/MOPS ze środków PFRON na likwidację barier; karty podnośników ULISSE w sklepie oznaczają tę możliwość.
Następny krok: zapisz, które z siedmiu kroków transferu sprawiają dziś największy problem, i z tą notatką umów pokaz w sklepie lub rozmowę z doradcą Mobilex; sprzęt dobiera się do konkretnej pary opiekun–podopieczny. Przegląd wszystkich wyrobów zbiera kategoria sprzęt do transferu, a przystosowanie pozostałych pomieszczeń opisuje wpis Opieka nad osobą niepełnosprawną w domu.